Jak żyć po zamachu?

W 2016 roku pisałam tekst o psychologicznym wpływie terroryzmu. Miałam wtedy na myśli ataki z Paryża i Brukseli. Do głowy mi nawet nie przyszło, że do aktu terroryzmu dojdzie w Polsce i, że myśląc o tym, jak żyć po zamachu, będę myślała o własnym kraju. Przecież tu było tak bezpiecznie…

Jak przeżywać żałobę, radzić sobie i wrócić do pracy po traumatycznym wydarzeniu? Jak żyć dalej?

Terroryzm ma na celu wzbudzanie w nas strachu. Przeżycie zamachu, bycie świadkiem ludzkiej tragedii wyczerpuje nas fizycznie i emocjonalnie. Trauma sieje spustoszenie w naszym poczuciu emocjonalnego dobrostanu, narażając nas na ogrom emocji. Ogarnia nas natłok intensywnych uczuć, takich jak smutek, żal, strach, bezradność, gniew i wściekłość albo wręcz odwrotnie – emocjonalne odrętwienie, szok i niedowierzanie. Ta dezorientacja, strach czy trudność z odnalezieniem się w rzeczywistości po zdarzeniu są czymś zupełnie naturalnym.

Naturalnym jest także to, że prawie wszyscy, którzy przeżyli traumę, początkowo mają objawy podobne do tych, które są objawami PTSD (Zaburzenie Stresu Pourazowego), takie jak koszmary senne, lęk i ciągłe myśli o minionym wydarzeniu, napady płaczu, drażliwość i wybuchy gniewu, czy obojętność emocjonalna.

Ponadto nasze ciała mają tendencję do reagowania na napięcie emocjonalne zwiększoną podatnością na problemy zdrowotne. Częstymi dolegliwościami są bóle głowy, problemy żołądkowe, obniżona odporność i zmniejszona tolerancja na ból.

Objawy te mogą towarzyszyć przez kilka tygodni, ale wraz z upływem czasu i przemijaniem emocji, wszystko powinno wracać do normy. Trauma to rana. Różni się od tej fizycznej, ale wciąż pozostaje raną. Rany bolą i potrzeba czasu, żeby je uleczyć.

Warto pamiętać, że ból emocjonalny nie trwa wiecznie. Ma swoje granice. W końcu ustąpi, a radości życia powrócą. Smutek będzie miał swoje wzloty i upadki. Kiedy się pojawi, pozwól sobie go odczuć. Kiedy zniknie, pozwól mu odejść. Nie jesteś odpowiedzialny ani zobowiązany do podtrzymywania tego bólu. Odczuwanie przyjemności i umiejętność czerpania radości z dobrych stron życia z czasem powrócą.

Niezależnie od tego, z czym się zmagasz lub co czujesz, warto pamiętać, że każdy radzi sobie z tragedią na swój własny sposób. Zaufaj swoim uczuciom – to, co czujesz jest całkowicie normalne. Nie udawaj, że wszystko jest w porządku, skoro tak nie jest. Proces zdrowienia zaczyna się od rozmowy o tym, co się wydarzyło, z osobami, którym ufasz – ludźmi, którzy cię wspierają, nie oceniając cię ani nie udzielając niechcianych rad dotyczących tego, co powinieneś robić lub jak powinieneś się czuć. Pamiętaj, że każdy potrzebuje czasu, żeby opowiedzieć swoją historię.

Dla wielu osób pomocna jest rozmowa z profesjonalnym terapeutą, który ma doświadczenie w pracy z osobami, które przeżyły traumatyczne wydarzenia. Czasami już kilka sesji z wykwalifikowanym terapeutą pomoże Ci uporać się z gniewem, poczuciem winy i rozpaczą, które uniemożliwiają Ci powrót do równowagi. Rozmowa z innymi ofiarami przestępstw z użyciem przemocy może sprawić, że poczujesz się lepiej zrozumiany i mniej samotny.

Zrównoważ swoje myśli. Kiedy czujesz się przytłoczony tragicznymi wydarzeniami, łatwo jest zapomnieć o tym, co dobre na świecie. Postaraj się zrównoważyć pesymistyczne nastroje, świadomie myśląc o dobrych uczynkach i życzliwości. Wprowadzenie równowagi do swojego punktu widzenia może pomóc.

Ogranicz kontakt z mediami informacyjnymi. Gdy już poznasz fakty, warto ograniczyć oglądanie powtórek z tych wydarzeń. Chociaż ważne jest, by być na bieżąco, ciągły kontakt z informacjami może potęgować uczucie niepokoju. Postaraj się odpocząć od myśli i uczuć wywołanych przez poruszające relacje.

Skup się na tym, nad czym masz kontrolę. Obrazy, które widzimy, historie, które słyszymy, oraz nasze własne przemyślenia na temat tego, co się wydarzyło, mogą zwiększać nasz niepokój. Może to sprawić, że poczujesz się przytłoczony i bezradny. Postaraj się skupić na tym, na co masz wpływ, na przykład na nauce, jak reagować w obliczu zagrożenia. Albo na tym, jak możesz zareagować w znaczący sposób, na przykład angażując się w wolontariat lub przekazując darowiznę.

Wykorzystaj swoje współczucie. Wyciąganie ręki do innych i wspieranie ich może zmienić twoje nastawienie psychiczne i emocjonalne. Pomaganie innym i okazywanie im życzliwości może otworzyć twoje serce i pomóc odzyskać wewnętrzną równowagę. Może przypominać nam o człowieczeństwie w obliczu tak brutalnej przemocy.

W miarę możliwości zachowaj normalną rutynę i styl życia. Kiedy dochodzi do ataku, życie może wydawać się chaotyczne pod wieloma względami. Powtarzalność codziennych czynności i związana z nimi przewidywalność pomagają nam zachować poczucie normalności, nawet gdy rzeczywistość wokół wydaje się niepewna.

Choć to banalne -dobre samopoczucie fizyczne może pomóc w osiągnięciu równowagi emocjonalnej. Zadbaj o odpowiednią ilość snu, stosuj zdrową dietę. Ćwiczenia fizyczne i aktywność ruchowa mogą zmniejszyć poziom stresu. Unikaj nadużywania alkoholu i/lub innych substancji.

Daj sobie czas na odpoczynek. Po traumatycznym wydarzeniu trudniej jest się skupić, utrzymać koncentrację czy znaleźć energię do codziennych obowiązków. To naturalna reakcja na silny stres. Nie wymagaj więc od siebie, że od razu będziesz funkcjonować tak jak wcześniej. Nie bierz na siebie zbyt wielu zadań, zwolnij tempo i pozwól sobie wykonywać codzienne czynności bez dodatkowej presji.

Kiedy emocje stają się szczególnie intensywne, warto sięgnąć po proste sposoby obniżania napięcia, takie jak spokojne, miarowe oddychanie czy ćwiczenia uważności. Czasem wystarczy na chwilę skierować uwagę na to, co dzieje się tu i teraz, zamiast podążać za kolejnymi niepokojącymi myślami. Takie krótkie momenty zatrzymania mogą pomóc uspokoić organizm, zmniejszyć odczuwane napięcie i nieco wyciszyć natłok myśli.

Nie mamy wpływu na wszystko, co dzieje się wokół nas, ale mamy wpływ na to, jak troszczymy się o siebie, swoje relacje i własne poczucie bezpieczeństwa. Nie chodzi o to, by przestać się bać, ale by stopniowo odzyskiwać przestrzeń na życie, w którym lęk nie decyduje o wszystkim.